Otwórz się na głos! Śpiewokrzyk, biały śpiew, biały głos – Tradycja. Magia. Wolność.

Czy tylko mi słysząc pojęcie śpiewokrzyk lub biały głos przychodzą na myśl odgłosy wydawane przez ptaki lub inne gatunki zwierząt „śpiewających”? Okazuje się, że nazwy te odnoszą się do człowieka i jego możliwości głosowych…

Skąd, dokąd, dlaczego – powrót do korzeni śpiewu białego

Śpiewokrzyk jest częścią kultury ludowej, a konkretnie słowiańskiej. Występował w Polsce, Ukrainie, Bułgarii i Białorusi (wspomina się też o Łotwie, Litwie, Rosji, Czechach i Słowacji). Określany jest również jako biały śpiew lub biały głos. Słówko „biały” określa jego brzmienie jako czyste i przenikliwe, jasne. Polega na wydobywaniu donośnego dźwięku (tzw. kontrolowanego krzyku) przy maksymalnie otwartym gardle, z wykorzystaniem wszystkich rezonatorów ciała – jamy ustnej, nosowej, czołowej, a także kości czaszki.  Głos jest otwarty i czasami zadarty. Krzyk jest tutaj wykorzystywany do wydobywania melodii. Ten rodzaj śpiewu wywodzi się ze wsi – śpiewano przy pracy, sadząc rośliny, zajmując się zwierzętami. Śpiewano podczas posiedzeń, przy okazji różnych uroczystości tj. śluby, pogrzeby, narodziny dziecka… Śpiew był nieodłączną częścią życia i współżycia.  Ale czy jest nią nadal?

„Nie ginie duch w narodzie”… – śpiewokrzyk w muzyce tradycyjnej i współczesnej

Mówi się, że nic w przyrodzie nie ginie. To powiedzenie sprawdziło się także w przypadku muzyki starosłowiańskiej. Śpiew biały dosłownie zakorzeniony jest w naturze i z natury wypływa jego technika i (do)wolność dźwięków. W tradycji śpiewokrzyk pełnił funkcje rytualne, integracyjne i edukacyjne. śpiewu uczono się przez naśladowanie starszych śpiewaków i śpiewaczek, często w rodzinach lub małych społecznościach. Wraz z zanikiem tradycyjnych form życia wiejskiego, śpiew biały przeniósł się na scenę, do mediów i na warsztaty, gdzie jest rekonstruowany i reinterpretowany przez nowe pokolenia artystów. Przykłady takich działań to twórczość Kapeli ze Wsi Warszawa, zespołu Tulia, Laboratorium Pieśni, DagaDana, Żywiołak, Zazula (przykładowe wykonania posłuchacie poniżej). Style przenikają się. Tradycja łączy się z nowoczesnością. Współczesne techniki wokalne często wykorzystują elektronikę i dodatkowe efekty dźwiękowe.

„Magiczne” właściwości śpiewu białego

Ten specjalny rodzaj śpiewu ma w sobie coś uzdrawiającego, uwalniającego, tajemniczego i jednocześnie mądrego. Technika śpiewu białego to nie tylko sam śpiew, ale także a może głownie jego niezwykle właściwości psychologiczno-emocjonalno-fizyczne. Za pomocą śpiewu zostają rozluźnione gardło, szczęka, klatka piersiowa i brzuch. Na poziomie psychiki oczyszcza umysł oraz pomaga wyciszyć i uspokoić myśli oraz poprawia pracę układu nerwowego. Na poziomie fizycznym poprawia pracę układu oddechowego, wzmacnia mięśnie brzucha oraz odporność. Poprawia pracę jelit. Na poziomie emocjonalnym następuje wyrzucenie nagromadzonych nieprzyjemnych emocji w sposób konstruktywny. Na poziomie duchowym wzmacnia odczuwanie radości. Pomaga pozbywać się wstydu oraz wzmacnia poczucie własnej wartości.

Korzyści płynących z wykonywania śpiewokrzyku jest bardzo wiele. Oto lista najważniejszych z nich:

• działa kojąco i uspokajająco
• wyrażenie emocji, medytacja głosem
• poprawa jakości oddychania
• wzrost odporności
• mniej infekcji gardła
• poprawa pracy wszystkich organów wewnętrznych
• poprawa pracy układu nerwowego

Dodatek muzyczny – śpiewokrzyk w praktyce

Poniżej parę przykładowych zespołów parających się takim rodzajem śpiewu lub wykorzystujących go w swojej twórczości:

Pieśń jest człowiekowi potrzebna do życia. Nasi przodkowie korzystali z niej mistrzowsko. Kiedy nie było telefonów, Internetu, a nawet telegrafu, ludzie byli zdani na własny głos. Śpiewały przy pracy, dodając sobie siły i łagodząc zmęczenie. Pieśni i przyśpiewki z jednej strony dawały poczucie jedności i wspólnoty, z drugiej, były niegroźną formą utarczek między ludźmi i pomagały rozwiązywać konflikty. Wierzono, że pieśń pomaga skontaktować się z opiekuńczymi duchami, odstrasza złe moce i w ten sposób chroni tych, którzy sami nie mogą się obronić.

Źródła:

1. K. Kwajzer, Śpiew biały/Śpiewokrzyk i Agmy Słowiańskie, https://wspolczesneslowianki.pl/spiew-bialy-spiewokrzyk-i-agmy-slowianskie/, [dostęp: 24.11.2025].
2.  mollplytowy, Biały śpiew – informacje, przykłady, https://mollplytowy.pl/bialy-spiew-informacje-przyklady/, [dostęp: 24.11.2025].
3. A. Serdiukow, Co w trawie… woła – czyli opowieść o śpiewie białym, https://radio17.pl/blog/co-w-trawie-wola-czyli-opowiesc-o-spiewie-bialym, [dostęp: 24.11.2025].