Psycholog, psychiatra czy psychoterapeuta? Gdzie się udać mając problemy

O zdrowie psychiczne pomagają nam dbać psychologowie, psychiatrzy i psychoterapeuci. Słysząc te trzy różne, a jednak powiązane ze sobą nazwy, można się pogubić. Ten artykuł wyjaśnia, który specjalista właściwie jest od czego.

Zaburzenia psychiczne to palący problem współczesności

W ostatnich dekadach mówi się o narastającym kryzysie zdrowia psychicznego. MINH podało w 2024, że ponad jeden na pięć Amerykanów żyje z jakiegoś rodzaju zaburzeniem psychicznym. Z kolei dane WHO z 2019r. wskazują, że jest to prawie miliard ludzi na całym świecie. Część tych statystyk można wyjaśnić tym, że współcześnie mamy po prostu większą świadomość istnienia tego rodzaju problemów. Jednak to, że żyjemy w nieustannie zmieniającym się świecie pełnym stresowych bodźców, z pewnością też nie jest bez znaczenia.

Z pewnością te niepokojące trendy powinny spowodować poszukiwanie przez społeczeństwa pewnych systemowych rozwiązań, które uczyniłyby Ziemię przyjaźniejszym miejscem dla ludzi. Dopóki tak się nie dzieje, jednostka jest zdana głównie na siebie, swoich bliskich i właśnie różnej maści profesjonalistów od zdrowia i zaburzeń psychicznych. Jak napisano wyżej, są to psychoterapeuci, psychologowie i psychiatrzy. Czym każdy z nich dokładniej się zajmuje i jakie ma kompetencje? W jaki sposób mogą pomóc człowiekowi, który doświadcza niedostosowania lub cierpienia psychicznego?

Psychiatrzy to lekarze dysponujący farmakoterapią

Aby zostać psychiatrą, należy ukończyć studia medyczne. Później jeszcze trzeba wyspecjalizować się w kierunku psychiatrii właśnie. Wszystko to może zająć nawet ponad dziesięć lat. Psychiatrzy to zatem pełnoprawni lekarze. Pomagają oni przede swoim pacjentom i klientom poprzez farmakoterapię. Oznacza to nic innego jak to, że przepisują im leki. Zajmują się także diagnozą zaburzeń na podstawie obowiązujących klasyfikacji zdrowia psychicznego – DSM-V oraz ICD-10, a niedługo ICD-11 w Polsce. Często koncentrują się na biochemicznej stronie funkcjonowania umysłu.

Farmakoterapia może okazać się najbardziej przydatna w radzeniu sobie ze schizofrenią i innymi zaburzeniami psychotycznymi. Będzie też pomocna w walce z ciężkimi i umiarkowanymi zaburzeniami psychicznymi, takich jak depresja czy zaburzenia lękowe. Kiedy osoba fizycznie nie może podnieść się z łóżka, nieustannie myśli o śmierci czy miewa nawet urojenia winy to często zwyczajnie potrzebuje leków, aby móc wyrwać się z tego stanu.

Oczywiście dobry psychiatra powinien wykazywać się empatią i umieć przeprowadzić z osobą, która do niego przyjdzie, pogłębiony wywiad. Może też zaproponować, oprócz neuroleptyków (leków psychiatrycznych), pewne techniki terapeutyczne. To nie jest jednak jego główne zadanie.

Psychologowie posiadają najnowszą wiedzę o ludzkiej psychice

Aby stać się psychologiem, należy ukończyć jednolite magisterskie, studia psychologiczne. Oznacza to, że trzeba poświęcić na to pięć lat. W trakcie takich studiów psychologowie poznają teorie naukowe o funkcjonowaniu człowieka, metodologię prowadzenia badań oraz co pewnie najważniejsze – najnowsze fakty z tej dziedziny. Mają dysponować sprawdzoną wiedzą o mechanizmach i czynnikach, prowadzących do zdrowia i chorób psychicznych.

Psycholog może pomóc zidentyfikować nam nasze trudności życiowe lub osobowościowe. Będzie stanowić wsparcie, tak w kryzysowych chwilach, jak i w rozwoju osobistym. Od technicznej strony: może prowadzić konsultacje, przeprowadzać i interpretować testy psychologiczne, jak i stawiać diagnozy (ale nie medyczne, tylko psychologiczne!). Nie może za to przepisywać leków. Z usług psychologa korzystają zarówno osoby z zaburzeniami, jak i zdrowe jednostki, które potrzebują wsparcia i nakierowania w trudnej sytuacji.

Psychoterapeuci to praktycy, którzy pomogą długoterminowo

Psychoterapeutą jest ktoś, kto ukończył szkołę psychoterapii, zwykle trwającą cztery lata. Taka osoba musi posiadać wykształcenie na poziomie magistra, ale nie musi to być psycholog. Może to być socjolog, pedagog lub np. filozof i zdarza się to, wcale nie tak rzadko. Taka osoba powinna znać założenia teoretyczne nurtu terapeutycznego, w którym pracuje, ale przede wszystkim techniki, które można wykorzystać w pracy z pacjentem lub klientem. Nade wszystko to, powinna umieć zrozumieć człowieka, który do niego przyjdzie i nawiązać z nim więź. Są modele, które sugerują, że więź terapeutyczna to najważniejszy czynnik wpływający na jakość terapii, ważniejszy od wszystkiego innego.

Kiedy idziemy konkretnie na terapię, zwykle mówimy tu o trwającym od kilku tygodni do kilku lat procesie. To może być dobry wybór dla osób, które czują, że potrzebują głębszej zmiany w życiu i regularnej pracy nad sobą. Warto poszukać rodzaju terapii odpowiadającego specyficznym wymogom i problemom jednostki. Wyróżniamy między innymi: terapie poznawczo-behawioralne, terapie psychodynamiczne, terapie humanistyczne i egzystencjalne oraz terapie systemowe.

Trzeba jednak uważać szukając psychoterapeuty dla siebie lub bliskiej osoby! Od 2024r., w publicznych placówkach, aby być psychoterapeutą należy spełnić pewne konkretne wymogi, wspomniane zresztą wyżej. Natomiast w momencie pisania tego artykułu, „psychoterapeuci” którzy świadczą usługi prywatne, wcale nie muszą ukończyć szkoły terapeutycznej czy posiadać wyższego wykształcenia. Trafiając na takiego, jest niemałe ryzyko, że będzie on stosował niepotwierdzone naukowo techniki, a edukując nas na temat psychiki, może wprowadzić nas w błąd.

Jak to wygląda w praktyce?

W praktyce to wszystko jest oczywiście bardziej płynne. Może być np. tak, że dany specjalista jest i psychologiem, i psychoterapeutą, co zdarza się stosunkowo często. Zdarza się też, że osobie cierpiącej z powodu zaburzeń psychicznych, pomoże dopiero połączenie psychoterapii i farmakoterapii, kiedy pojedyncze formy pomocy zawodzą. Kompetentny ekspert powinien skierować też Ciebie do kogoś innego, jeśli zauważy, że borykasz się z problemami, którymi on się nie zajmuje.

Mam nadzieję, że powyższy artykuł był pomocny. Jeśli czytasz to jako osoba, która aktualnie nie radzi sobie ze swoim życiem psychicznym, zdecydowanie zachęcam Cię do zasięgnięcia pomocy u profesjonalisty. To pomaga, nawet jak na początku trudno w to uwierzyć.

Źródła:

• L. Cierpiałkowska, Psychopatologia, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2025
• World Health Organization, Mental Health, who.int/health-topics/mental-health#tab=tab_2, [dostęp: 23.04.2025]
• National Institute of Mental Health, Mental Illness, nimh.nih.gov/health/statistics/mental-illness, [dostęp: 23.04.2025]
• J. Gruhn-Devantier (w rozmowie z Z. Szynal), Relacja terapeutyczna, Strefa Psyche Uniwersytetu SWPS open.spotify.com/episode/0pgMoKeZ1ezXy6UxL26bFP?trackId=5Aid9uSpe515YCctgb71L9, [dostęp: 23.04.2025]
• Psychologia PWN, Od stycznia zawód psychoterapeuty regulowany ustawą. Jakie zmiany nas czekają?, psychologia.pwn.pl/artykul/od-stycznia-zawod-psychoterapeuty-regulowany-ustawa-jakie-zmiany-nas-czekaja-64e84f57013bf4357e3edec9, [dostęp: 23.04.2025]
• M. Perkowska, Psycholog a psychoterapeuta – czym się różnią i kogo wybrać?, Psychoterapia COtam?, psychoterapiacotam.pl/psycholog-a-psychoterapeuta-jakie-sa-roznice/, [dostęp: 23.04.2025]
• J. Księżyc, Psychiatra – czym się zajmuje, kiedy szukać pomocy, Medycyna Praktyczna, mp.pl/pacjent/poradnik-swiadomego-pacjenta/310290,psychiatra-czym-sie-zajmuje-kiedy-szukac-pomocy, [dostęp: 23.04.2025]